Δελτίo Στοιχείου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: 14571
Ημερομηνία/Ώρα Υποβολής: 11/02/2026 18:52

ΨΩΜΙ

1. Τίτλος
ΨΩΜΙ
2. Άλλη/-ες ονομασία/ες
ΑΡΤΟΣ, ΕΠΙΟΥΣΙΟΣ, ΠΥΡΟΣ, ΚΡΙΤΑΝΟΣ, ΑΥΤΟΠΥΡΙΤΗΣ, ΖΥΜΩΤΟ, ΠΙΝΑΚΩΤΟ, ΠΡΟΖΥΜΕΝΙΟ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ-ΠΡΟΣΦΟΡΟ, ΚΑΡΒΕΛΙ, ΦΡΑΤΖΟΛΑ, ΜΑΝΑ
3. Σύντομη Περιγραφή (έως 150 λέξεις)

Η παραδοσιακή αρτοποιία αποτελεί πλέγμα γνώσεων, τεχνικών και κοινωνικών πρακτικών που συνδέονται με την παραγωγή του άρτου, του «επιούσιου» αγαθού της παράδοσης. Στη Λάρισα, την καρδιά της σιτοπαραγωγού Θεσσαλίας, η τέχνη διατηρείται ζωντανή στους παραδοσιακούς φούρνους με κύρια γνωρίσματα τη χρήση φυσικού προζυμιού («μάνα»), την αργή ωρίμανση και το χειροποίητο πλάσιμο. Το «αρτοποιητικό γίγνεσθαι» περιλαμβάνει όλη τη γνώση: από την επιλογή του σπόρου και το άλεσμα, μέχρι το ζύμωμα, το ψήσιμο και τη διάθεση στην κοινωνία.

Η άσκηση του στοιχείου επεκτείνεται σε τελετουργικές μορφές (εορταστικοί άρτοι, Λαγάνα, Πρόσφορο), αποτελώντας συνεκτικό δεσμό της κοινότητας. Η μετάδοση της γνώσης εξασφαλίζει τη συνέχεια της «γευστικής μνήμης» και προστατεύει τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής έναντι της βιομηχανοποίησης. Ως ζωντανό πολιτισμικό στοιχείο, η αρτοποιητική τέχνη ασκείται καθημερινά, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής ταυτότητας, της οικονομίας και της κοινωνικής αλληλεγγύης.

4. Πεδίο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Προφορικές Παραδόσεις και Εκφράσεις
Επιτελεστικές Τέχνες
Κοινωνικές πρακτικές, τελετουργίες, εορταστικές, εκδηλώσεις
Γνώσεις και πρακτικές που αφορούν τη φύση και το σύμπαν
Παραδοσιακή Τεχνογνωσία
5. Περιοχή/ες όπου απαντάται το στοιχείο
Π.Ε. Λάρισας
6. Λέξεις Κλειδιά
Παραδοσιακή Αρτοποιία
Χειροποίητο Ψωμί
Θεσσαλικός Σίτος
Άρτος / Επιούσιος
Αρτοποιητική Τέχνη / Γίγνεσθαι
Αργή Ωρίμανση
Φυσικό Προζύμι
Ζύμωμα / Πλάσιμο
Γευστική Μνήμη
Εθιμικοί Άρτοι (Λαγάνα, Χριστόψωμο, Πρόσφορο)
Διατροφικός Πολιτισμός
Βιοτεχνική Αρτοποιία
Αρτοποιός - Φούρναρης
Συντεχνία Αρτοποιών - Κοινωνική αλληλεγγύη
7. Ποια είναι η κοινότητα κληρονομιάς του στοιχείου;

Την κοινότητα κληρονομιάς συναποτελούν οι παραδοσιακοί αρτοποιοί του Νομού Λάρισας, οι οποίοι ως φορείς άυλης γνώσης ασκούν καθημερινά την τέχνη της αρτοποίησης με φυσικό προζύμι και χειροποίητες τεχνικές. Θεσμικός εκφραστής της είναι η Συντεχνία Αρτοποιών Ν. Λάρισας, που μεριμνά για τη διαφύλαξη της επαγγελματικής ταυτότητας και τη μετάδοση της γνώσης στις νεότερες γενιές.

Επιπλέον, την κοινότητα πλαισιώνουν οι παραγωγοί τοπικών σιτηρών, που διαφυλάσσουν τις παραδοσιακές ποικιλίες, και οι καταναλωτές της τοπικής κοινωνίας, που αναγνωρίζουν το παραδοσιακό ψωμί ως αναπόσπαστο στοιχείο της διατροφικής και εθιμικής τους ταυτότητας. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι έμπειροι τεχνίτες, που λειτουργούν ως «ζωντανές βιβλιοθήκες» για τη διαχείριση του προζυμιού και του φούρνου. Ως πρόσωπα επικοινωνίας και φορείς περαιτέρω πληροφόρησης για το ΥΠΠΟ ορίζονται ο Πρόεδρος και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Συντεχνίας Αρτοποιών Ν. Λάρισας.

8. Ποιος/-οι είναι ο/οι φορέας/-είς υποβολής του Στοιχείου
Είδος Φορέα Υποβολής
Σύλλογος
Εκπρόσωπος/-οι Φορέα Υποβολής
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
ΓΚΟΥΛΙΟΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ
E-mail
syntexnialar1919@gmail.com
Ταχ. Διεύθυνση
31ης Αυγούστου 16
9. Ποιός/-οι είναι ο/οι Συντάκτες/-τριες της Αίτησης
Όνομα
ΕΛΕΝΑ
Επίθετο
ΚΑΡΕΛΙΑ
Ιδιότητα
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ-ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
E-mail
elena.geokolt@gmail.com