Το έθιμο των λουκουμάδων την παραμονή της εορτής του Αγίου Ανδρέα αποτελεί παραδοσιακή κοινωνική και εορταστική πρακτική που τελείται την παραμονή της γιορτής του Αγίου Ανδρέα.

Τα παλιά τα χρόνια, οι κάτοικοι της Ίου παρασκεύαζαν στα σπίτια τους λουκουμάδες, ως πράξη τιμής προς τον Άγιο και ως μέσο κοινωνικής συνεύρεσης.

Η σύγχρονη αναβίωση του εθίμου πραγματοποιείται στην κεντρική πλατεία της Ίου, όπου τα μέλη του Πολιτιστικού Ομίλου Ίου «Η Φοινίκη», καθώς και άλλες Νιώτισσες, φέρνουν έτοιμα ζυμάρια για λουκουμάδες, τα οποία παρασκευάζονται επιτόπου και προσφέρονται στους παρευρισκόμενους.

Το έθιμο συνδέεται με παλαιότερες αγροτικές και λαϊκές δοξασίες που σχετίζονται με την ευφορία της γης, την καλή σοδειά και την προστασία της κοινότητας κατά τη μετάβαση από το φθινόπωρο στον χειμώνα.

Στη σύγχρονη μορφή του, το έθιμο διατηρεί τον συμβολικό, κοινωνικό και εορταστικό του χαρακτήρα ως ζωντανό στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ίου.

Την κοινότητα κληρονομιάς του εθίμου των λουκουμάδων συγκροτούν οι παλαιότεροι κάτοικοι που φέρουν τη μνήμη του εθίμου στην παλαιότερη, οικιακή του μορφή, καθώς και νεότερα μέλη της κοινότητας που συμμετέχουν ενεργά στη σύγχρονη δημόσια αναβίωσή του και το αναγνωρίζουν ως σημαντική όψη της συλλογικής τους ταυτότητας.

Στην κοινότητα αυτή ανήκουν κυρίως τα μέλη του Πολιτιστικού Ομίλου Ίου «Η Φοινίκη», καθώς και άλλες Νιώτισσες, φέρνουν έτοιμα ζυμάρια για λουκουμάδες, τα οποία παρασκευάζονται επιτόπου στην Πλατεία του νησιού και προσφέρονται στους παρευρισκόμενους, με τη συμμετοχή κατοίκων όλων των ηλικιών, μεταδίδοντας τη γνώση της πρακτικής και του συμβολισμού της προφορικά και βιωματικά από γενιά σε γενιά.

Η κοινότητα αναγνωρίζει τη σημασία του εθίμου ως φορέα μνήμης, κοινωνικής συνοχής και πολιτιστικής συνέχειας και εκφράζει συνειδητά την ανάγκη διαφύλαξής του και της μετάδοσής του στις επόμενες γενιές, διατηρώντας το ως ζωντανή κοινωνική και εορταστική πρακτική.