Δελτίo Στοιχείου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: 13851
Ημερομηνία/Ώρα Υποβολής: 09/02/2026 12:47

ΒΕΛΟΝΙΣΙΑ

1. Τίτλος
ΒΕΛΟΝΙΣΙΑ
2. Άλλη/-ες ονομασία/ες
Στην Κύπρο και πιθανά σε κάποια άλλα μέρη της Ελλάδας είναι γνωστά ως “Πιπίλα”. Τα Βελονίσια του Σκοπού γίνονται αποκλειστικά με βελόνι ραψίματος, λεπτή άσπρη βαμβακερή κλωστή και συνήθως διπλό κόμπο. Οι «κλώστινες συνθέσεις» έχουν τις ρίζες τους στην Αρχαιότητα και το Βυζάντιο, ενώ μεταφέρθηκαν πιθανά στη Δύση από τους Σταυροφόρους, όπου γνώρισαν μεγάλη άνθιση. Η «δαντέλα» (από τη Γαλλική dentelle) χαρακτηρίζει τις συνθέσεις από κλωστή για τις οποίες χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνικές κατασκευής.
3. Σύντομη Περιγραφή (έως 150 λέξεις)

Πρόσφυγες από το Σκοπό της Ανατολικής Θράκης εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα,στο Νέο Σκοπό Σερρών, έφεραν μαζί τους, την τέχνη του ΒΕΛΟΝΙΣΙΟΥ που αφορά χειροτεχνήματα φτιαγμένα με βελόνι ραψίματος και πολύ λεπτή άσπρη κλωστή, που δένεται σε κόμπο, μονό ή διπλό και σχηματίζει, μοναδικές συνθέσεις.
Αποτελούν «έργα ψυχής – χειρών», έκφραση του εσωτερικού πλούτου των γυναικών του Σκοπού, του διαλόγου με τον εαυτό τους. Μάθαιναν τους κόμπους, το μέτρημα, κάποια αρχικά σχέδια και στη συνέχεια η κάθε γυναίκα δημιουργεί με τη φαντασία τα δικά της σχέδια.
Το ΒΕΛΟΝΙΣΙΟ παίζει σημαντικό κοινωνικό ρόλο από τον Σκοπό στο Νέο Σκοπό, λειτούργησε ως μέσο: παροχής ψυχικής ηρεμίας, αυτοσυγκέντρωσης, αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου, οικονομικής στήριξης για κάποιες οικογένειες, πολύτιμο δώρο σε αρραβώνες, γάμους, γιορτές. Είχε χρήσεις, ως αυτόνομο εργόχειρο ή ως τελείωμα, μέρος κάποιου ρούχου, ή υφάσματος, με ποικίλες διαστάσεις.

4. Πεδίο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Παραδοσιακή Τεχνογνωσία
5. Περιοχή/ες όπου απαντάται το στοιχείο
Π.Ε. Σερρών
5.1 Δήμος/Τοπική Κοινότητα/Οικισμός
ΔΗΜΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑ, ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΕΟΣ ΣΚΟΠΟΣ
6. Λέξεις Κλειδιά
Βελονίσια, Ανατολική Θράκη, Σκοπός, Νέος Σκοπός, κλώστινες συνθέσεις, δαντέλλες, πιπίλα.
7. Ποια είναι η κοινότητα κληρονομιάς του στοιχείου;

Ο Σκοπός ήταν μια ανθούσα κωμόπολη στην Ανατολική Θράκη με πληθυσμό περίπου 6 χιλιάδες κατοίκους. Όλες σχεδόν οι γυναίκες του Σκοπού μάθαιναν την τέχνη του Βελονίσιου και την μετέδιδαν στις απογόνους τους. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών οι αγρότες κυρίως κάτοικοι δημιούργησαν τον Νέο Σκοπό στις Σέρρες. Σε δύσκολες εποχές πολλές γυναίκες βοήθησαν οικονομικά τις οικογένειές τους φτιάχνοντας και πουλώντας Βελονίσια. Φαίνεται ότι η τέχνη του ΒΕΛΟΝΙΣΙΟΥ ασκούνταν αποκλειστικά στον Νέο Σκοπό και όχι σε άλλα χωριά του Νομού Σερρών. Οι γυναίκες του χωριού δεν την διέδιδαν, θεωρώντας την δικό τους απόκτημα, ενώ επίσης πολλές, έδιναν μόνο σε επιλεγμένες άλλες γυναίκες τις καινούργιες συνθέσεις που έφτιαχναν. Σε μεγάλη έκθεση Βελονίσιων από τον Σκοπό που οργανώθηκε στον Νέο Σκοπό και στις Σέρρες το 2023 εκτέθηκαν έργα περίπου 40 γυναικών. Η τέχνη ασκείται σήμερα, σε μικρότερη όμως έκταση, από γυναίκες του χωριού και ίσως από κάποιες που μετοίκησαν αλλού.

8. Ποιος/-οι είναι ο/οι φορέας/-είς υποβολής του Στοιχείου
Είδος Φορέα Υποβολής
Σύλλογος
Εκπρόσωπος/-οι Φορέα Υποβολής
ΔΟΥΚΑΙΝΗ
ΖΑΠΡΙΑΝΟΥ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ
E-mail
doukaini.z@hotmail.com
Ταχ. Διεύθυνση
ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 11 ΣΕΡΡΕΣ 62122
9. Ποιός/-οι είναι ο/οι Συντάκτες/-τριες της Αίτησης
Όνομα
ΔΟΥΚΑΙΝΗ
Επίθετο
ΖΑΠΡΙΑΝΟΥ
Ιδιότητα
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΦΙΛΟΠΤΩΧΟΥ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ ΚΥΡΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΣΠΟΙΝΙΔΩΝ Ν. ΣΚΟΠΟΥ Η ΑΝΘΟΥΣΑ
E-mail
doukaini.z@hotmail.com