«Καταγραφή υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων και χάραξη μονοπατιών» στο πλαίσιο των δράσεων του Εθνικού Θεματικού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «ΕΛΙΑ».

Ένα παράδειγμα καλής πρακτικής στο πλαίσιο της ευαισθητοποίησης των πολιτών στη διαφύλαξη και ανάδειξη στοιχείων της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

 

Ταυτότητα φορέα υλοποίησης

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ) Καλαμάτας (αποκεντρωμένη περιφερειακή υπηρεσία του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, η οποία υπάγεται διοικητικά στην Περιφερειακή Δ/νση Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης Πελοποννήσου).

Έδρα/τόπος:  ΚΠΕ Καλαμάτας. (Θουκυδίδου 2, Καλαμάτα ΤΚ: 24131 / τηλ.: 2721096062, FAX: 2721086147 / e-mail: mail@kpe-kal.mes.sch.gr  /url/ site web: http://www.kpe-kalamatas.gr

Έτος έναρξης δράσης: Σχολικό έτος 2012-2013

Αντικείμενο του Δικτύου είναι η καταγραφή υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων στην επικράτεια από μαθητές και μαθήτριες Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης συνεργαζόμενα στο Δίκτυο «ΕΛΙΑ», ιδιοκτήτες υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων ή ελαιώνων και άλλους συνεργαζόμενους φορείς. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα σε εξέλιξη καθώς το περιεχόμενό του συνεχώς επικαιροποιείται.

Μέλη Δικτύου

Στο Δίκτυο συμμετέχουν σχολικές μονάδες από όλη τη χώρα. Μετά την έναρξη της δράσης οι συμμετοχές στο Δίκτυο «ΕΛΙΑ» έχουν ως ακολούθως:

-Σχολικό έτος 2012-2013: 118 συμμετοχές

-Σχολικό έτος 2013-2014: 165 συμμετοχές

-Σχολικό έτος 2014-2015: 156 συμμετοχές

-Σχολικό έτος 2015-2016:   93 συμμετοχές

Το Δίκτυο διευρύνεται συνεχώς από σχολικές μονάδες οι οποίες συνεργάζονται ή συμμετέχουν στις δράσεις του.

 Αφορμή για την υλοποίηση της δράσης

Η καταγραφή υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων και η χάραξη μονοπατιών σχεδιάστηκε από το ΚΠΕ Καλαμάτας στο πλαίσιο των δράσεων του Εθνικού Θεματικού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «ΕΛΙΑ». Την αφορμή έδωσε η συνεργασία με τη Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του ΤΕΙ Πελοποννήσου, με την οποία το ΚΠΕ Καλαμάτας συνεργάζεται για την καταγραφή και διάσωση του γενετικού υλικού ελληνικών ποικιλιών ελιάς.

 Στόχοι και προοπτικές

  1. Η προβολή και ανάδειξη μονοπατιών με τα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα στην επικράτεια μέσα από την καταγραφή μύθων, θρύλων ή ιστοριών, που αποτελούν εκφράσεις της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
  2. Η γνωριμία και εξοικείωση των μαθητών με την ιστορία του τόπου τους μέσα από τη βιωματική εμπειρία της αναζήτησης και καταγραφής υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων και των παραδόσεων που τα συνοδεύουν.
  3. Η δημιουργία χάρτη υπαίθριων μουσείων υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων, ως ζωντανό δείγμα της ιστορικής συνέχειας κάθε τόπου. Οι κάτοικοι των τοπικών κοινωνιών ως φορείς της τοπικής ιστορίας και παράδοσης θα έχουν τη δυνατότητα να αναλάβουν την γνωριμία των μαθητών αλλά και των ελεύθερων επισκεπτών με τα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα ως εκθέματα που διατρέχουν όλες τις ιστορικές περιόδους και αποτελούν μαρτυρίες των διαφορετικών συμβολισμών που αποδόθηκαν κατά καιρούς στην ελιά (π.χ. οι ελιές ως δώρα, δωρεές ή τάματα). Με το τρόπο αυτό προσφέρεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να απολαύσει μια συμμετοχική βιωματική εμπειρία ανακάλυψης μιας πτυχής της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε τόπου.
  4. Η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας με τις καταγραφές υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων, δυνατότητα καταγραφής νέων δεδομένων και πληροφοριών προερχόμενων από το Δίκτυο «ΕΛΙΑ» αλλά και τακτικής επεξεργασίας και εμπλουτισμού των πληροφοριών για τη διάσωση, προστασία και προβολή της πολιτιστικής ταυτότητας κάθε περιοχής.
  5. Η καταγραφή και διάσωση του γενετικού υλικού ελληνικών ποικιλιών ελιάς. (Η δράση συνδυάζεται με την εξέταση του γενετικού υλικού των δέντρων από συνεργαζόμενο φορέα, Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του ΤΕΙ Πελοποννήσου).

Μεθοδολογία

Απαραίτητη προϋπόθεση για την καταγραφή ενός υπεραιωνόβιου ελαιόδεντρου,  είναι η συμπλήρωση «Δελτίου Ταυτότητας υπεραιωνόβιου ελαιόδεντρου», το οποίο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του ΚΠΕ Καλαμάτας.

Η δράση περιλαμβάνει:

α) την καταγραφή, φωτογράφιση και ταυτοποίηση υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων με την αξιοποίηση όλων των ιστορικών πληροφοριών ή  τοπικών διηγήσεων από κάθε πηγή, (π.χ.ιδιοκτήτες υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων ή ελαιώνων, πολίτες, ιστορικά δεδομένα, μαρτυρίες πολιτών, εκδόσεις, δημοσιεύσεις, πηγές από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, προικοσύμφωνα, συμβόλαια, καταγραφές περουσιακών στοιχείων με σχετικές αναφορές, αποφάσεις δικαστηρίων, κ.λπ.).

β) τη συγκέντρωση των συμπληρωμένων Δελτίων από το ΚΠΕ Καλαμάτας.

γ) την ανάρτηση των Δελτίων και των συμπηρωματικών δράσεων των εμπλεκόμενων σχολείων στην ιστοσελίδα του Δικτύου, http://kpe-kal.mes.sch.gr/elianet/

Οφέλη δράσης ως προς την εκπαιδευτική διαδικασία

Τα μονοπάτια με τα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα παρέχουν πολυεπίπεδες και ποικίλες δυνατότητες για την εκπαιδευτική διαδικασία, τη διδακτική πράξη και την αγωγή, όπως:

  • Εκπαίδευση στο πεδίο, με και από το πεδίο, για το πεδίο.
  • Δυνατότητα για εργασίες σε ομάδες.
  • Εμπλουτισμό όλων των διδασκόμενων μαθημάτων και στις δύο βαθμίδες εκπαίδευσης.
  • Δυνατότητα στην προσχολική αγωγή για πολυεπίπεδες προσεγγίσεις.
  • Δυνατότητα συμπλήρωσης του Αναλυτικού Προγράμματος ή επέκτασης του πλαισίου.
  • Δυνατότητα αξιολόγησης της διδακτικής πράξης, κυρίως διαμορφωτικής αξιολόγησης. Η επίσκεψη στο πεδίο με τα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα προϋποθέτει την αρχική και τη διαμορφωτική αξιολόγηση, οι οποίες έχουν και το κύριο βάρος για μια επιτυχημένη διδακτική πράξη.
  • Δυνατότητα ενεργούς συμμετοχής και συνεργασίας του εκπαιδευτικού με τους μαθητές για τη διεύρυνση των ενδιαφερόντων τους. Τα μονοπάτια με τα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα προσφέρονται για πολυποίκιλη και πολυεπίπεδη αξιοποίηση στο πλαίσιο υλοποίησης προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, με κατάλληλους από παιδαγωγική και διδακτική άποψη, τρόπους. Μέσα από τη μελέτη και έρευνα πεδίου δημιουργούνται θετικές διαπροσωπικές σχέσεις και τίθενται παιδαγωγικές προσδοκίες σε υψηλό επίπεδο, που η διαχρονική ισχύς των υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων μπορεί να παράσχει.

Απολογισμός της δράσης μέχρι σήμερα

Μέχρι και το Δεκέμβριο του 2016, με τις καταγραφές υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων έχουν ασχοληθεί 67 εκπαιδευτικοί από 41 σχολικές μονάδες της χώρας και 12 ιδιώτες, οι οποίοι έχουν συμπληρώσει την «Ταυτότητα» 160 ελαιόδεντρων και 11 ελαιώνων με εκατοντάδες δέντρα.

Οι δράσεις του Εθνικού Θεματικού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «ΕΛΙΑ» αποτελούν παράδειγμα καλής πρακτικής για την υλοποίηση εκπαιδευτικών δράσεων με αντικείμενο την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, καθώς προσφέρουν τη δυνατότητα εμπλοκής μαθητών αλλά και ενηλίκων στο ζήτημα της προστασίας, διαφύλαξης και προβολής των υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων ως φορέων της πολιτιστικής ταυτότητας κάθε τόπου.

Η συγκεκριμένη δράση μπορεί να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο της τυπικής, μη τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης με δυνατότητες διαθεματικής και διεπιστημονικής προσέγγισης.  Σε ευρύτερο επίπεδο προσφέρεται η δυνατότητα για ανάπτυξη θεμάτων στον πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή τομέα. Στον πρωτογενή τομέα διευρύνει το πλαίσιο των εργασιών των καλλιεργητών, των ιδιοκτητών των ελαιόδεντρων και των κατοίκων κάθε περιοχής. Στο δευτερογενή τομέα παρέχονται ελκυστικές πληροφορίες, τις οποίες μπορούν να αξιοποιήσουν οι παραγωγοί και οι επιχειρηματίες για την καλύτερη προώθηση των προϊόντων τους ενώ στο τριτογενή τομέα καλλιεργείται η ταυτότητα του ενεργού πολίτη στο πλαίσιο της Αειφορίας. Σημαντική παράμετρος επίσης είναι και η αξιοποίηση του Δικτύου με σκοπό τη τουριστική ανάπτυξη κάθε περιοχής.

Πληροφορίες: Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ Καλαμάτας) τηλ. 27210 62 299, http://www.kpe-kalamatas.gr