Η μαντινάδα στην Κρήτη

Πρόκειται για ποιητική μορφή αυτοέκφρασης που αποτελείται από δύο στίχους. Κάθε στίχος συντίθεται από έναν ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο. Οι δύο στίχοι που συναποτελούν το δίστιχο είναι ομοιοκατάληκτοι, έχουν νοηματική πληρότητα, εκφράζονται στην κρητική διάλεκτο και αποτελούν τη συνηθέστερη ποιητική έκφραση του κρητικού λαού για κάθε περίσταση.

Τρία από τα βασικά χαρακτηριστικά της κρητικής μαντινάδας είναι η πλήρης νοηματική επάρκεια μέσω της αυστηρότατης λιτότητας, η μέγιστη κοινωνική διεισδυτικότητα και το πάνδημο άλλοθι της μαντινάδας, ώστε, να θεωρείται λόγος ιερός στον οποίο κανένας άλλος τρόπος απάντησης δεν επιτρέπεται εκτός της μαντινάδας.

Εκτός από την Κρήτη, σποραδικά παρατηρείται σε όλο τον χώρο του Αιγαίου (Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, ιδίως σε Κάσο και Κάρπαθο) αλλά και στην Κύπρο (καθώς και σε εναπομείναντες κρητικούς πληθυσμούς στην Τουρκία και τη Συρία).

Δημιουργός ή τραγουδιστής της μαντινάδας μπορεί να είναι οποιοσδήποτε ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας, αρκεί να είναι σε θέση να συνθέσει έναν ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο δίστιχο και να το παρουσιάσει απαγγέλοντάς το ή τραγουδώντας το. Η δεξιότητα αυτή εκτιμάται ιδιαίτερα από την κοινότητα, θεωρείται χάρισμα και προσδίδει κύρος. Κατά τη δημόσια παρουσίασή της (ως απαγγελία ή τραγούδι) απαιτεί σωστή και έμπειρη φωνή και τη συνοδεία ενός λαϊκού κυρίως οργάνου (λύρα, λαούτο, ασκομαντούρα, θιαμπόλι).

Μαντινάδα υπάρχει στην Κρήτη από τον 14ο αιώνα και την εποχή της Κρητικής Αναγέννησης, ο Ερωτόκριτος όμως του Βιτσέντζου Κορνάρου είχε καταλυτική επίδραση στη γένεση και την εξάπλωση της μαντινάδας στην Κρήτη.

Συντάκτες του Δελτίου:
1. Γεώργιος Μαρκάκης, Επίκουρος Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Ιδρυτής του Μουσείου Παραδοσιακής Ζωής Κρήτης «Λυχνοστάτης»
Ε-mail: info@lychnostatis.gr

2. Γιάννης Μαρκάκης, Διευθυντής του Μουσείου Παραδοσιακής Ζωής Κρήτης  «Λυχνοστάτης»/ Εθνικός Αντιπρόσωπος European Museum Forum
Ε-mail: info@lychnostatis.gr

3. Μαίρη Μπαριτάκη, Εκπαιδευτικός
Ε-mail: baritakimary@gmail.com