Πρακτικές εθνοβοτανικές γνώσεις για τα άγρια βρώσιμα χόρτα στην Κρήτη

Οι εθνοβοτανικές γνώσεις για τα άγρια βρώσιμα χόρτα στην Κρήτη περιλαμβάνουν την αναγνώριση, διαλογή, συλλογή, επεξεργασία, συντήρηση, παρασκευή και κατανάλωση της άγριας βρώσιμης κρητικής χλωρίδας (χόρτα) ως σύνθετη πολιτισμική πρακτική.

Η κρητική διατροφή σε σημαντικό βαθμό αποτελείται από άγρια βρώσιμα φυτά με μεγάλη θρεπτική αξία. Περισσότερα από 150 είδη άγριων φυτών περιλαμβάνονται στο διαιτολόγιο των Κρητικών. Η κατανάλωση σε καθημερινή βάση αυτοφυών φυτών ως κύριων πιάτων, συνοδευτικών κύριων πιάτων ή ως σαλατών αποτελεί προσίδιο χαρακτηριστικό της  κρητικής διατροφής.

Τα χόρτα είναι ένα πολιτισμικό και κοινωνικό αγαθό που διατρέχει αδιάλειπτα τον καθημερινό βίο στην Κρήτη από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα. Η κατανάλωση των χόρτων σε δύσκολες εποχές πολέμου, ανέχειας και στέρησης εξασφάλισε την τροφή και την επιβίωση, ενώ προτιμώνται ιδιαίτερα στις μακρές περιόδους νηστείας, εξου και ο πρωταγωνιστικός ρόλος τους στη μοναστηριακή κουζίνα.

Η χορτοσυλλογή -που παλαιότερα γινόταν από γυναίκες κάθε ηλικίας, χωρίς πάντως να αποκλείονται και οι άντρες- λειτουργούσε συγχρόνως για τους νεότερους ως διαδικασία εκμάθησης της εύρεσης βρώσιμων χόρτων. Ακόμη και σήμερα δίνει ευκαιρίες έκφρασης της κοινωνικότητας, καθώς δεν είναι λίγες οι φορές της ομαδικής εξόρμησης στην ύπαιθρο γι’ αυτό τον σκοπό. Ολόκληρη η διαδικασία, από τη συλλογή μέχρι την κατανάλωση των χόρτων, καταδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της γυναίκας στη διαμόρφωση των τοπικών διατροφικών πολιτισμικών ταυτοτήτων. Γενικότερα, ο ευρηματικός τρόπος με τον οποίο ο Κρητικός χρησιμοποιεί τα χόρτα καλύπτει ανάγκες, εξισορροπεί κοινωνικές διαφορές και εκφράζει συλλογικότητες.

 

Συντάκτες του Δελτίου:

1. Γεώργιος Μαρκάκης, Επίκουρος Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Ιδρυτής του Μουσείου Παραδοσιακής Ζωής Κρήτης «Λυχνοστάτης»
Ε-mail: info@lychnostatis.gr

2. Γιάννης Μαρκάκης, Διευθυντής του Μουσείου Παραδοσιακής Ζωής Κρήτης  «Λυχνοστάτης»/ Εθνικός Αντιπρόσωπος European Museum Forum
Ε-mail: info@lychnostatis.gr

3. Μαίρη Μπαριτάκη, Εκπαιδευτικός
Ε-mail: baritakimary@gmail.com

4. Aντωνέλλα Ψαρουδάκη, Eρευνήτρια, διδάσκουσα Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας ΤΕΙ Κρήτης, διδάκτωρ Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών